W czasie trzydniowego otwarcia ms² – nowej przestrzeni Muzeum Sztuki w Łodzi – odbędzie się inauguracja międzynarodowego projektu Sztuka ma zawsze swoje konsekwencje. Przedsięwzięcie realizowane przez cztery partnerskie instytucje z Chorwacji, Serbii, Polski i Włoch, będzie dążyć do lepszego poznania powojennej kultury Europy Środkowo-Wschodniej. Budowniczowie – pokaz filmów połączony z wykładem węgierskiej badaczki Edit András, to jedno z trzech spotkań w ramach tegorocznej odsłony projektu.

Dla artystów awangardy lat 20. i 30. świat współczesny był zadaniem do wykonania. O kierunku artystycznych dążeń tamtego okresu świadczy fakt, że postulaty konstrukcji nowej rzeczywistości, obecne w projektach Lisickiego, Rodczenki, Stiepanowej, łączyły laboratoryjne eksperymenty z twórczością agitacyjną. Proces budowania świata, karkołomny wyczyn kreacyjno-utopijny, był dla artystów aktem największej odwagi. Zagadnienie kształtu nowej rzeczywistości wykraczało poza obszar badania formy dzieła sztuki i zmierzały w kierunku przestrzeni społecznej. „Nowa rzeczywistość” wymagała nowych zasad organizacji i nowej ideologii. Artysta stał się Budowniczym Wielkiej Utopii w sensie dosłownym i metaforycznym.

Po blisko osiemdziesięciu latach relacje pomiędzy awangardą utopią a ideologiczną konstrukcją realnego socjalizmu, powróciły w sposób niebezpośredni. Współcześni twórcy wydobyli je ze szczelin pamięci, odkryli na nowo pośród ruin socjalistycznej budowli.
Akcja filmów Andreasa Fogarasi, Deimantasa Narkevičiusa i Davida Maljkovića rozgrywa się pośród reliktów minionej epoki – budapeszteńskich centrów kultury, elektrowni w litewskich Elektrenach, pomnika Vojina Bakića w Petrovej Gorze, monumentalnej głowy Karola Marksa. Ze strony artystów nie jest to podszyty nostalgią gest przywołania miejsc i dzieł, które odeszły w niepamięć. Raczej próba zrozumienia i zmierzenia się z motywacją towarzyszącą tym, którzy budowali rzeczywistość realnego socjalizmu. Projektowaniu miejskiej utopii dedykowane są dwa filmy. Sen Warszawy Artura Żmijewskiego to film-rozmowa z Oskarem Hansenem (1922–2005) o dialogu, jaki architekt prowadził z przestrzenią wokół Pałacu Kultury. Z kolei Teheran 1380 Solmaz Shahbazi & Tirdada Zolghadra to opowieść o powojennej odbudowie miasta rozciętego na dwie części, w którym historia biegnie w przyspieszonym tempie.

Jak „skamieliny“ z przeszłości odnajdują się we współczesnym kontekście? Jak my je w nim odnajdujemy? W Interviście Anri Sala napotykamy na język, który ponosi klęskę nazywania, a więc kreowania świata. Wyrażenia, które wiele znaczyły w poprzednim reżimie, dziś brzmią niemal jak błędy językowe. Do wyjściowych kwestii i podstawowych pytań powracają również artyści grupy Chto Delat? stojąc na murze w pozach robotników z płótna Wiktora Popkowa Budowniczowie Bracka mówią: „Dla ans bardzo ważne jest poczucie, że coś budujemy. Dlatego staraliśmy się odkryć, co właściwie budujemy“.

O relacjach rewolucyjnych utopii z początków wieku, ich nadużyciach w czasach komunizmu oraz postawach współczesnych artystów opowie Edit András – węgierska krytyczka oraz historyczka sztuki zajmująca się zagadnieniami zmian ustrojowych w krajach postsocjalistycznych. Podczas spotkania Budowniczowie odbędzie się także promocja pierwszego, bezpłatnego tomu wydawnictwa Tytuł roboczy: archiwum #1. Będzie on zawierał teksty m. in. Igora Zabla, Kristine Stiles, WHW, związane z kolejnymi odsłonami projektu.

Kurator: Magdalena Ziółkowska